Ideeën zijn bacteriën

spuit-300x227

Plotseling is er in 2018 een ware run op vaccinaties tegen meningokokken, een bacterie die hersenvliesontsteking kan veroorzaken. Ouders eisen dat artsen hun kinderen inenten.

Opmerkelijk nieuws in een tijd waarin antivaccineerders en kritische vaccineerders aan invloed winnen. Hoe wordt een idee ineens zo krachtig dat veel mensen tot actie overgaan?

Ideeën zijn zélf net bacterieën. Ze verspreiden zich via hun dragers. Hoe groter hun besmettingskracht, hoe sneller het aantal dragers groeit. Hoe meer dragers, hoe verder het idee zich verpreidt.

De meeste ideeën hebben niet echt besmettingskracht. Ze zijn te saai, te alledaags, te eng of te onduidelijk. Als je wilt dat een idee aanslaat, kun je iets leren van verhalen over de meningokokkenbacterie. Die bevatten alle ingrediënten waardoor ideeën niet alleen plakken, maar ook tot actie aanzetten:

  1. Nabijheid. Mensen horen verhalen over kinderen die overleden aan de gevolgen van de bacterie. Verhalen verspreiden zich makkelijk via schoolpleinen.
  2. Emotie. De berichten over hersenvliesontsteking zijn vreselijk. En ze zijn extra heftig omdat ze over kinderen gaan. Onvoorspelbaarheid maakt de huiver compleet: deze ziekte kan je zomaar uit het niets overvallen.
  3. Eenvoudige uitweg. Dat ze akelig zijn, geeft ideeën niet zomaar kleefkracht. Integendeel, we kijken liever weg bij angstaanjagende boodschappen. Zeker als we het gevoel hebben dat we er niets aan kunnen doen. Maar in dit geval is er een haalbare oplossing: even een prik halen. Die combinatie maakt het idee superkrachtig: er is een relatief simpele oplossing om een nijpende angst weg te nemen.
  4. Obstakel. Als je wilt dat een verhaal blijft plakken, moet er een obstakel of tegenstander te overwinnen zijn. Het obstakel bij de meningokokkenuitbraak: de vaccins zijn bijna op. In de loop van het jaar werd duidelijk dat de overheid wel wil vaccineren, maar niet genoeg vaccins heeft ingekocht. Artsen verkopen nee, tenzij je aandringt. Berichten over tekort aan vaccins doen twee alarmen afgaan: ‘iedereen wil dit hebben’ en ‘straks is het op’. Een marketeer had het niet beter kunnen verzinnen.

De meningokokkenbacterie laat ook zien dat je besmettelijke ideeën immuun zijn voor feiten, argumenten of geleerde verhalen. De kans dat je besmet wordt met deze bacterie is volgens deskundigen zeer klein. Kleiner dan dat je een miljoen wint met de Bankgiroloterij.

Maar angstgevoelens trekken zich niets aan van statistieken (net zo min als deelnemers aan de postcodeloterij trouwens). Het blijkt dat zelfs artsen, tegen hun eigen adviezen in, hun kinderen laten inenten tegen de bacterie. Niet gek. De wet van de nabijheid werkt bij de arts sterker dan bij wie dan ook.

Achteraf reconstrueren is makkelijk natuurlijk. Maar kun je ideeën ook expres besmettelijk maken? Of kun je schadelijke ideeën wat minder besmettelijk maken? Dat kan als je aandacht besteedt aan de werking van nabijheid, emotie, obstakels en uitwegen.

Een extra tip is om de analogie met de bacterie nog wat verder door te trekken. Ik weet niets van vaccins, maar ik heb altijd geleerd dat de essentie van een vaccin is dat je een minieme hoeveelheid van de ziekte gebruikt om het afweersysteem te activeren.

Zo kun je ook eens naar ideeën kijken. Niet als kant en klare brokjes informatie, maar als prikkels om een mechanisme op gang te brengen.

Onderschat bijvoorbeeld nooit de tegendraadsheid van mensen als je probeert ze te overtuigen. Dat is een van de gedachten achter omgekeerde psychologie. Als mensen niks in je ideeën zien, kun je het soms andersom proberen. Ontmoedigen in plaats van aanmoedigen. Relativeren in plaats van aanprijzen. Kun je je toehoorders een heel klein beetje provoceren? Kun je een tegenreactie oproepen? Kun je het idee een beetje op zijn kop zetten zodat mensen er anders naar kijken?

Bij de meningokokken-casus is de schaarste van het vaccin een mooi voorbeeld van omgekeerde psychologie. Pas als het er (bijna) niet meer is, wordt het begerenswaardig…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s